WES 4 | Jeugdliteratuur: 'X-scape'

Beste fan van Vlaamse jeugdliteratuur,

Een dochter die leest alsof haar leven ervan afhangt en een moeder die iets te enthousiast boeken koopt: het is een combinatie die thuis regelmatig tot lichte discussies over overvolle boekenkasten en rondslingerende literatuur leidt. Wie ooit de vloer van een tienerkamer probeerde terug te vinden onder stapels boeken, weet precies waarover ik het heb. Maar goed, soms is zo’n chaotische thuisbibliotheek ook handig. Wanneer je een blog moet schrijven bijvoorbeeld.

Ergens in die stapel vond ik X-scape terug. Toevallig een boek dat op de leeslijst stond. En even toevallig: het is het werk van een kennis, Michaël Sels, van wie we een aantal jaar geleden cadeau kregen.

Dus Michaël, mocht dit ooit tot bij jou geraken: sorry, je boek lag inderdaad op de grond in de kamer van Fien. En ook sorry: ik had het tot nu toe zelf nog altijd niet gelezen.

Sels is met dit boek niet aan zijn proefstuk toe. Hij schreef eerder al spannende youngadultromans waarin actuele thema’s een belangrijke rol spelen. Ook in X-scape zit hij meteen op snelheid. Geen ellenlange inleiding of een rustig aanloopje: vanaf pagina één valt hij meteen met de deur in huis. Amber, zestien jaar en duidelijk niet aan haar beste week bezig, heeft ruzie met haar beste vriendin Laura. Waarover precies, dat blijft eerst vaag, maar dat het serieus fout zit, voel je meteen. Om haar hoofd leeg te maken, dwaalt Amber door de stad. Veel tijd om na te denken krijgt ze niet, want voor ze het goed en wel beseft, wordt ze ontvoerd. Wanneer ze weer wakker wordt, zit ze vast in een donkere ruimte, met een metalen band rond haar arm. Niet bepaald de avondwandeling die ze voor ogen had.

Al snel ontdekt ze dat ze niet alleen is. Nog vier anderen zitten opgesloten. Niemand weet waarom. Niemand weet door wie. Wat volgt, voelt een beetje als een gestoorde escape room die ontworpen werd door iemand met een ernstig trauma en te veel tijd. De groep krijgt allerlei opdrachten voorgeschoteld die hen confronteren met fouten, trauma’s en zwakke plekken uit hun verleden. Opdrachten die hen dwingen in de spiegel te kijken. En terwijl iedereen vooral bezig is met ontsnappen, blijft Amber malen over de ruzie met Laura.

Het boek heeft vaart, de hoofdstukken zijn kort en Sels weet goed hoe hij spanning moet opbouwen zonder het te complex te maken. De taal blijft toegankelijk en direct, waardoor het boek echt vlot leest. Zo’n boek waarvan je denkt: ‘ik lees nog één hoofdstuk’. Om dan plots een uur verder te zijn.

Wat ik daarnaast sterk vind, is dat er verschillende thema’s in verwerkt zitten die voor jongeren herkenbaar zijn: omgaan met verlies, worstelen met je eigen identiteit, verslaving, schuldgevoelens… Grote thema’s, maar zonder belerend vingertje. Moeilijke onderwerpen worden niet verpakt als een les, maar als een verhaal waarin jongeren zich kunnen herkennen. De schrijver houdt het luchtig genoeg om het verhaal niet te zwaar te maken. De focus blijft op de spanning liggen.

Dat neemt niet weg dat ik persoonlijk hier en daar wat op mijn honger bleef zitten. De personages hadden van mij nét iets gelaagder gemogen. Ik had graag nog iets meer psychologische uitdieping gezien. Nu blijven sommige figuren eerder ‘types’ dan mensen van vlees en bloed, waardoor ik iets minder meegezogen werd in het verhaal.

Ook het einde werd voor mijn gevoel iets te snel afgewikkeld en kwam wat vergezocht over. Misschien zegt dat vooral iets over mijn eigen leesvoorkeuren en mijn voorliefde voor thrillers die psychologisch iets meer uitgewerkt zijn.

Maar goed - ik moet het stilaan onderkennen - ik maak vermoedelijk ook geen deel meer van de doelgroep. X-scape doet een erg verdienstelijke poging om via een spannend verhaal jongeren te laten nadenken over thema's waar ze anders misschien liever van wegkijken.

Voor leerlingen van 12 tot 18 jaar die houden van spanning en mysterie en niet graag al te dikke pillen lezen, is dit een aanrader. Het leest als een trein, houdt de spanning erin en heeft genoeg onverwachte wendingen om je aandacht vast te houden. Geen boek dat mij volledig van mijn sokken blies, maar wel eentje waarvan ik perfect begrijp waarom jongeren het graag lezen.

En waarvan ik dus snap dat het ergens in die - ietwat slordige - stapel terechtkwam op de kamer van mijn dochter. Toch maar eens wat orde op zaken stellen. Of een extra boekenkast kopen. Misschien vind ik dan iets vlotter het volgende boek op de leeslijst.

Met chaotische groet,

Griet