WES 3 | Jeugdliteratuur: 'Het is de liefde die we niet begrijpen'

Dag vrienden van de Vlaamse literatuur,

Ik geef het grif toe: ik ben bezitterig als het om boeken gaat. Ik ‘heb’ ze graag. In mijn kast, binnen handbereik. Dat betekent ook dat er af en toe plaats moet worden gemaakt en dat ik – met enige tegenzin – boeken weggeef. Maar sommige exemplaren overleven elke verhuis en opruimronde. Omdat ze iets voor me betekenen en ik ze niet zomaar kan loslaten. Omdat het ooit een echte coup de foudre was.

Het is de liefde die we niet begrijpen is zo’n roman die al jaren in mijn kast staat en die ik tot mijn persoonlijke canon reken.

Maar is het met dit boek misschien zoals met een oud lief, waarvan je alleen de mooie momenten herinnert en de slechte hebt verdrongen? Deze blog was de ideale aanleiding om de proef op de som te nemen. Op een regenachtige zondag haalde ik het - met zijn gehavende kaft en vergeelde bladzijden - opnieuw uit de kast. Natuurlijk snoof ik eerst de geur op, want ook dát soort lezer ben ik.

Nóg een kleine bekentenis: ik onderstreep zinnen en passages die iets met me doen, maak kanttekeningen en zet uitroeptekens bij zinnen die ik zelf had willen bedenken. Dit exemplaar staat er - niet toevallig - vol van. Vol zinnen die me als achttienjarige raakten. Eén zin sprong er opnieuw uit:

‘Natuurlijk doen ze daar ook gewoon wat iedereen altijd doet: het Geluk zoeken, over het Leven nadenken en de Liefde niet begrijpen.’

Met die zin vat Bart Moeyaert de kern van zijn roman treffend samen. Moeyaert (1964), die al jaren een vaste waarde is in het Vlaamse boekenlandschap, debuteerde op negentienjarige leeftijd met het autobiografische Duet met valse noten en bouwde sindsdien een indrukwekkend oeuvre uit. Deze roman, verschenen in 1999, behoort tot zijn meest verstilde en tegelijk meest indringende werken.

Het boek bestaat uit drie verhalen die samen het portret vormen van een wankel gezin: een afwezige vader, een moeder die vooral met zichzelf bezig is en kinderen die noodgedwongen hun eigen weg zoeken. Een gezin waarin weinig wordt gezegd en nog minder wordt uitgelegd.

De ik-figuur, een tienermeisje, heeft haar verwachtingen over liefde al vroeg bijgesteld. De minnaars van haar moeder komen en gaan als een stoet ‘potentiële papa’s’. Ze blijven nooit lang en tonen zelden echte interesse in de kinderen. Haar kleine zusje, dat amper spreekt, krijgt al haar aandacht en zorg. Ook haar broer en haar andere zus betekenen veel voor haar. In een wereld waarin volwassenen tekortschieten, zijn het de kinderen die elkaar overeind houden.

Het is een boek dat de zwaarte van de condition humaine vat: de spanning tussen elkaar graag zien en elkaar niet meer kunnen verdragen, en de onontkombaarheid van familiebanden. Daarnaast vangt het subtiel en treffend de Vlaamse volksaard – horen, zien en zwijgen.

Een boek over de liefde, ondanks alles. Niet de mooie 'rozengeur-en-maneschijn-liefde'. Nee, de liefde die pijn doet, schuurt, ongemakkelijk is – maar toch liefde blijft, wars van alle clichés.

Moeyaert suggereert meer dan hij zegt en precies daarin schuilt de kracht van zijn stijl. Dit is geen verhaal dat zich opdringt. Het fluistert. Laat stiltes vallen. Laat ruimte - soms bijna ongemakkelijk veel ruimte. Maar in die leegte ontstaat betekenis. In wat niet gezegd wordt, tekent zich het gemis af.

De thematiek is tijdloos en universeel: stilte, gemis, het verlangen naar contact en het onvermogen om elkaar werkelijk te bereiken. Net omdat het zo herkenbaar is, nestelt Het is de liefde die we niet begrijpen zich langzaam, maar onverbiddelijk onder je huid.

Zou ik het aan mijn leerlingen aanraden? Zeker, maar met enige voorzichtigheid vanwege de gevoelige thematiek. Voor wie zich in vergelijkbare situaties bevindt, kan de herkenning scherp snijden. Tegelijk biedt het boek juist voor deze leerlingen een taal voor wat vaak moeilijk onder woorden te brengen is. Verder is het de perfecte lectuur voor de leerling die houdt van een compacte, gelaagde psychologische roman.

‘Tussen wat gezegd wordt en niet bedoeld, en tussen wat bedoeld wordt en niet gezegd, gaat de meeste liefde verloren,’ schreef Khalil Gibran. Het is een gedachte die in deze roman bijna tastbaar wordt. Misschien is dát precies waarom dit boek blijft nazinderen.

En wat mezelf betreft: sommige liefdes blijven. Ook al vallen ze soms niet te begrijpen.

Met liefdevolle groet,

Griet