WES 3 | Artikel: Vanaf het middelbaar wordt lezen saai, want dan is het ‘op punten’: 'Lezen moet staan voor rust en plezier'

Beste bibliofiel,

Je hoeft mij niet te overtuigen: lezen is fantastisch. Het leesvirus besmette me al in mijn kindertijd met een onstilbare honger naar boeken. Als toekomstig leerkracht Nederlands hoop ik deze liefde voor lezen te kunnen delen met mijn leerlingen. Maar wat doe je als ze al beginnen te zuchten bij het woord 'boekbespreking'? Of wanneer een boek lezen voor hen voelt als pure marteling?

Het stimuleren van die 'leesgoesting' bij jongeren is een thema dat me nauw aan het hart ligt. Om die reden trok een artikel uit de Gazet van Antwerpen van 10 februari 2026 mijn aandacht. Uit een bevraging van de Scholierenkoepel bij meer dan honderd leerlingen blijkt dat er in de lagere school nog graag gelezen wordt, maar dat dit in het middelbaar plots veel minder het geval is. Dat is op z'n minst zorgwekkend.

Wat is er dan aan de hand? Volgens het artikel is dat grotendeels te wijten aan de verschuiving van 'mogen' naar 'moeten' lezen. 'Lezen is toch lezen?', hoor ik je denken. Dat klopt niet helemaal. Onderzoek toont aan dat wanneer er interne of externe druk speelt ('gecontroleerde motivatie'), leerlingen niet alleen minder goed en minder intensief, maar ook minder lang lezen. Bij 'autonome motivatie' is er sprake van vrijwillig gedrag: lezen omdat je het belangrijk vindt of gewoon omdat je er plezier aan beleeft. Precies daar wringt in het middelbaar onderwijs vaak het schoentje.

De kernvraag luidt: hoe kunnen we lezen weer leuk maken? Een mogelijke oplossing is het herbekijken van verplichte leeslijsten. Moeten we dan alles loslaten en het oké vinden dat leerlingen alleen nog maar strips lezen? Dat niet. Ik pleit – om het met het lesgeefkompas van Maarten Vansteenkiste te zeggen – voor een autonomie-ondersteunende aanpak mét voldoende structuur. Wat mij betreft moet er meer ruimte komen voor inspraak van leerlingen in de samenstelling van leeslijsten én voor een duidelijke argumentatie van de leerkracht waarom net deze boeken gekozen worden. Wanneer leerlingen de relevantie begrijpen, komt dat hun motivatie ten goede.

Ook het voorzien van echte leestijd tijdens de les verdient aandacht. Misschien is dat wel de aanzet om zich te verdiepen in een verhaal en het boek daarna uit eigen beweging uit te lezen. Eerlijk gezegd: wie heeft ooit met plezier een klassieke boekbespreking gemaakt? Ik ben een fervent lezer, maar ook ik had een hekel aan vaste schrijfkaders waarin ik volgens een strak stramien een boek moest analyseren en beschrijven. Wanneer daar punten aan verbonden worden, verschuift de focus van intrinsieke naar extrinsieke motivatie. Het wordt ‘lezen voor punten’ in plaats van ‘lezen voor plezier’. Dat kan anders.

Laat leerlingen zelf kiezen hoe ze een boek willen voorstellen. Organiseer bijvoorbeeld een mini-boekenbeurs in de klas, waar ze via posters, podcasts, filmpjes of presentaties hun leeservaring delen. Laat hen met elkaar in gesprek gaan over wat hen trof, stoorde of verraste.

‘Praten over lezen doet lezen’, zo staat in het artikel. Daar sluit ik me volledig bij aan. Binnen de zelfdeterminatietheorie vormen autonomie, verbondenheid en competentie niet voor niets de drie ‘vitamines voor groei’. Door het groepsgevoel te versterken én leerlingen op te voeren als experts, verhoog je de kwaliteit van hun motivatie.

Zullen we daarmee van elke leerling een boekenwurm maken? Dat zou ijdele hoop zijn. Maar misschien hoeven we dat ook niet te willen. Als we erin slagen dat een leerling één boek vindt dat hem of haar écht raakt, is er al iets in beweging gezet.

Leerlingen begeleiden in die zoektocht zie ik als een kernopdracht van de leerkracht Nederlands. Of het nu een literaire klassieker of een graphic novel is, dat doet er minder toe. Wat echt telt, is dat lezen opnieuw iets van henzelf wordt - iets waar ze oprecht van kunnen genieten.

En geef toe: is er iets mooiers dan dat leesvirus over te dragen op je leerlingen en zo een ware leesepidemie in je klas te laten ontstaan? Wat mij betreft wordt die gewoon chronisch en blijven leerlingen levenslang lezen.

En ik doe gezellig mee. Met zijn allen in hetzelfde bedje ziek. Heerlijk.

Met veel leesgoesting,

Griet

Link naar het artikel uit Gazet van Antwerpen: Vanaf het middelbaar wordt lezen saai, want dan is het ‘op punten’: “Lezen moet staan voor rust en plezier” | GVA